تهدید محیط زیست استان اردبیل با خشکسالی های اخیر

Image result for ‫خداپرست محیط زیست اردبیل‬‎

آزادلو : هرساله با گرم تر شدن هوا، عرض اندام خشکسالی نیز بیش از پیش می شود و علاوه تاثیرات مخرب اجتماعی، تأثیرات مخرب زیست محیطی آن نیز بیشتر نمایان می شود. به طور کلی خشکسالی اثرات مخربی که به طبیعت و جانداران وارد می کند، غیر قابل بازگشت است و اگر برای این وضعیت راهکاری اندیشیده نشود، آینده ای نه چندان خوش در انتظار محیط زیست است.
اردبیل نیز به واسطه افزایش سدسازی در نقاط مختلف استان و خشکسالی های متعدد که در یک دهه اخیر شاهد آن بودیم، با مشکلات متعدد زیست محیطی مواجه است. در این زمینه پای صحبت های «محمد خداپرست» مدیرکل حفاظت محیط زیست استان اردبیل می نشینیم.

خشکسالی در چند سال اخیر چه اثراتی به محیط زیست استان اردبیل وارد کرده است؟ ضربه به تنوع گونه ای، کاهش و تخریب زیستگاه ماهیان و حیات وحش، کوچ و مهاجرت بی رویه جانداران، خسارت به تالاب ها و تأثیر روی مدخل رودخانه و ضعیف شدن پوشش گیاهی، خشک شدن گیاهان علوفه ای و مرتعی و در نتیجه اختلال در زنجیره غذایی وحوش از جمله این موارد است که در استان اردبیل نیز شاهد آن بوده ایم.

در رابطه با  خسارات وارده به تنوع گونه ای، کاهش و تخریب زیستگاه ماهیان و حیات وحش توضیح دهید؟ کاهش بارش های فصلی باعث خشک شدن اکثر زیستگاههای آبی طیبعی و انسان ساخت که زیستگاه پرندگان مهاجر و کنار آبزی می شود. در نتیجه آن اختلال در روند زندگی پرندگان و کاهش آن ها و همچنین سایر گونه های جانوری که از طریق مراتع تغذیه می کنند، می شود و در این استان نیز در گذر زمان و تأثیر خشکسالی شاهد آن هستیم.

خسارات وارده از طریق خشکسالی به تالاب ها و رودخانه تا چه اندازه بوده است؟ خوشبختانه در استان اردبیل جز یک مورد خاص از خشکسالی های چند سال اخیر صدمه آنچنانی به تالاب ها وارد نیامده است. تالاب فصلی پته خور به دلیل بی توجهی به حق آبه های زیست محیطی و در نتیجه کم آبی خشک شده است که فرسایش خاک، تغییر زنجیره های حیاتی، تغییر مسیر پرندگان مهاجر و ناتوانی طبیعت در بازآفرینی و احیای خود از جمله اثرات منفی صدمه به این تالاب است.

ضعیف شدن پوشش گیاهی، خشک شدن گیاهان علوفه ای و مرتعی از دیگر مضرات خشکسالی است. در این زمینه توضیح دهید؟ با توجه به اینکه در این استان بیشتر روستانشینان، دامدار بوده و به صورت سنتی دام ها از مراتع تغذیه می کنند، تضعیف پوشش گیاهی که بر اثر خشکسالی و چرای بیش از حد به وجود می آید، باعث بر هم زدن نظم طبیعت و کاهش چشمگیر احشام محلی شده است.

تأثیر خشکسالی در شمال و جنوب استان متفاوت است؟ دشت مغان به واسطه رود پرآب ارس که حقه آبه استان اردبیل آن محفوظ است، نسبت به جنوب استان با تأثیرات مخرب کمتری همراه بوده است. در مرکز استان به دلیل کاهش حجم آب های زیرزمینی که طبق آمار از سال ۱۳۵۰ تاکنون ۱۲ درصد از منابع آبی کاهش یافته است، تأثیر افزایش ریزگرد و به خطر افتادن زندگی گونه های جانواری دیده می شود. در جنوب نیز کاهش بارش باران باعث صدمات اساسی به گونه های مختلف گیاهی شده است.

کاهش منابع آبی زیرزمینی نیز تأثیری در محیط زیست دارد؟ مطمئنا با کاهش آب های زیرزمینی نظم طبیعت نیز بهم می خورد و از این طریق گونه های گیاهی و جانوری در معرض خطر قرار می گیرند. عمده صدماتی که از این طریق وارد آمده به علت افزایش برداشت آب های زیرزمینی از چاه های غیرمجاز است که تعداد آن بیش از ۵۰۰ حلقه چاه غیر مجاز بوده و عمدتا در حاشیه بالهارود و دره رود قرار داد و لازم است دستگاه دخیل نسبت به جلوگیری از آن اقدام کند.

بنظر شما آیا فرهنگ سازی نقشی در مقابله با مدیریت منابع موجود دارد؟ بدون اصلاح الگوی مصرف نمی توان آینده وضعیت آبی استان اردبیل را تضمین کرد. بیش از ۹۰ درصد منابع آبی در بخش کشاورزی مصرف می شود و از این رو جهاد کشاورزی باید با ترویج استفاده از سیستم های نوین آبیاری میان کشاورزان، از هدررفت منابع آبی جلوگیری کند.

آیا بودجه ای برای مقابله با تهدید محیط زیست توسط خشکسالی، اختصاص داده می شود؟ هر سال محیط زیست اعتبارات هنگفتی برای ایجاد تعادل در نظام طبیعت که بیشتر از خشکسالی ضربه می زنند، هزینه می کند. حفاظت از گونه های گیاهی و جانوری یکی از وظایف ذاتی محیط زیست است که انجام می شود.

چه برنامه های برای مقابله با تأثیر خشکسالی بر محیط زیست صورت گرفته است؟ با توجه به مشکل کم آبی و خشک شدن چشمه های مورد استفاده حیات وحش، در جنوب استان چندین آبشخور ایجاد کرده ایم. همچنین از دستگاه های دخیل در نظم طبیعت همچون آب منطقه ای برای کنترل وضعیت آبی محیط زیست خواسته ایم طرح های اجرایی با تأیید محیط زیست و حفظ حقابه اجرائی شود.

آیا سد سازی در سال های اخیر تأثیری در افزایش عوارض زیست محیطی داشته است؟ با توجه به سدسازی های متعدد در نقاط مختلف استان، به جرأت می توان گفت سد سازی یکی از بزرگترین ضربه های محیط زیستی را در اردبیل وارد کرده است. با این حال آّب منطقه ای در همه پروژه ها حقابه محیط زیستی را رعایت می کند که برای حفظ جانداران ضروری است.

در زمینه ریزگرد که این روزها بحث آلودگی هوا را بیشتر حساس کرده است، توضیح دهید؟ بی شک یکی از اثرات از بین رفتن پوشش گیاهی و مراتع، افزایش ریزگرد در هوا است که بسیار خطرناک است. در جلسه ای که برای بررسی وضعیت های شهر اردبیل داشتیم، با توجه به بررسی های صورت گرفته مبنی بر وجود ریزگرد در هوای این استان با جدیت پیگیر این موضوع بودیم و راهکارهای مقابله اجرایی خواهد شد.

همکاری سایر سازمان های مرتبط با شما در این حوزه رضایت بخش بوده است؟ اکنون با توجه به حساسیت های محیط زیستی که در کل کشور دیده می شود، تعامل با این نهاد برای حفاظت از گونه های جانوری و گیاهی مطلوب است. از سوی دیگر دولت تدبیر و امید دولت محیط زیستی است و با این نگرش مقام عالی دولت در اردبیل، مسئولان همکاری و تعامل لازم را دارند.

  • گفتگو از علی قاسمیان (منتشر شده در روزنامه همشهری)

نظر شما چیست؟

نوشته های جدید