ضرورت بازنگری در طرح های هادی روستایی

آزادلو : بیشتر روستاهای شمال استان اردبیل از آبادی های بسیار زیبای منطقه و حتی کشور محسوب می شوند که بسیاری از این داشته ها هنوز هم برای مردم و علاقه مندان مغفول مانده است. در سال های گذشته نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران برای زدودن محرومیت از این مناطق و تأمین امکانات پروژه های زیادی همچون «طرح هادی» به مرحله اجراء درآورد.
طبق مصوبه مورخه ۱۲/۱۰/۱۳۷۸ هیأت دولت، طرحهای هادی روستای از جمله پروژه هایی محسوب می شوند که در راستای فراهم سازی زمینه توسعه و عمران نقاط روستایی تهیه و اجرا می شوند. تجدید حیات و هدایت روستاها از ابعاد کالبدی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، ساماندهی و اصلاح بافت موجود و چندین موارد دیگر از جمله اهداف مورد نظر در این طرح عظیم است.
اما علی رغم اینکه در مصوبه این طرح مبنی بر رعایت باف سنتی روستاها تأکید شده است، متأسفانه در طرح های هادی انجام گرفته در روستاهای شمال استان اردبیل این وضعیت مشاهده نمی شود. بیشتر کارشناسان معماری معتقدند اجرای طرح هادی در روستاهای تاریخی، هویت سنتی را گرفته و با ادامه این روند، معماری قدیمی و اصیل روستا جای خود را به ساخت و ساز ناهمگون و بی هویت می دهد.

تبعات منفی در مدرن سازی روستاها
مشکل بهسازی و مرمت بافت روستایی یکی از موضوعاتی است که اکثر نقاط روستائی استان را در برگرفته است. نداشتن صلاحیت لازم برای کارشناسانی که این طرح ها را اجرا می کنند، از مهمترین نکاتی است که بیشتر مردم و کارشناسان از آن گله مند هستند.
بیشتر مردم بر این باورند در طرح هادی تاکید بر تعریض خیابان و کوچه ها بدون در نظر گرفتن بافت سنتی روستا، منجر به تخریب بسیاری از بناهای قدیمی و ساخت سازه هایی بدون هویت معماری اصیل شده است. کارشناس مرمت و احیای بناهای تاریخی معتقد است طرح هادی اطلاعاتی درباره تاریخچه روستا نداشته و آنچه را که هم ثبت شده به اشتباه اجرا کرده است.
ناطقی در گفتگو با همشهری اظهار کرد: اجرای طرح هادی در بسیاری از روستاها باعث شده، ساختمان های که هیچ تناسبی با بافت روستا ندارد، ساخته شود درحالی که  بر اساس طرح هادی باید اصول و ظاهر سنتی روستاها حفظ و حتی احیاء شود.
وی با بیان اینکه طرح هادی در شهرهای محرومی همچون گرمی روال صحیح خود را ادامه نمی دهد، اظهار کرد: بر اساس این طرح علاوه بر اینکه باید ظاهر سنتی روستاها حفظ شود، بلکه طرح های انجام شده به گونه ای باشد که بتواند این ظرفیت عظیم زیبایی روستایی را احیاء و بیشتر نمایان سازد.
این کارشناس اهل مغان با ضرورت توجه به بافت های سنتی در طراحی فضای روستائی تأکید کرد و گفت: پیمانکاران و طراحان نقشه های طرح هادی توجهی به قدمت منطقه نکرده و اصول معماری تاریخی و بافت اصیل روستا را در طرح های خود مد نظر قرار نمی دهند.
وی در رابطه با بافت سنتی روستاها گفت: با توجه به این که بافت تاریخی یک محل گواه تاریخچه و زندگی جاری در آن محل است، توجه نکردن به آن باعث نابودی تاریخ و پیشنیه یک منطقه شده و علاوه بر تخریب وجه و ظاهر محل، از نظر فرهنگی نیز تاثیرات منفی می گذارد.
مبشر افزود: طرح هادی روستا یک الگوی مشخص شده ای دارد، تعریض معابر خیلی از آثار ارزشمند را از بین می برد به همین خاطر در مرحله اول برای سیاست گذاری، انتخاب مشاور و تهیه طرح کاملا باید تخصصی عمل شود.

اجرای طرح هادی در ۵۵ روستای گرمی
عمل نکردن بنیاد مسکن مغان به تعهدات خود برای اجرای اصولی طرح هادی در روستاهای منطقه، نباید باعث شود زحمات انجام گرفته در این زمینه برای تأمین رفاه روستانشینان نادیده گرفته شود. رئیس بنیاد مسکن مغان گفت: ۱۰۰درصد نقشه  طرح هادی در روستاهای بالای ۵۰ خانوار گرمی تهیه شده است.
«فیروزمهدیزاده» در گفتگو با همشهری اظهار کرد: بنیاد مسکن به طبع وظیفه ذاتی خود تمام تلاش خود را برای مقام سازی صددرصدی واحدهای مسکونی روستایی و اجرای طرح های به کار گرفته است.
وی با بیان اینکه تسهیلات ویزه مقاوم سازی در راستای خدمت رسانی به اقشار آسیب پذیر ارایه می شود، افزود: دور جدید ارایه تسهیلات ۱۵۰ میلیون ریالی جهت مقاوم سازی مسکن روستایی با بازپرداخت بلند مدت آغاز می شود.
رئیس بنیاد مسکن شهرستان گرمی مغان با تاکید بر تقویت سیستم نظارتی بر ساخت و ساز مساکن بویژه در روستاها بیان کرد: بیش از ۵۵ درصد واحد های مسکونی روستایی در شهرستان مقاوم سازی شده که باید با برنامه ریزی های دقیق اقدامات جدی و عملیاتی برای واحدهای باقیمانده با حفظ اصول و ساختار سنتی انجام شود.
مهدی زاده از اجرای طرح هادی ۵۵ روستا در گرمی خبر داد و افزود: طرح هادی چند روستا در مرحله پایانی است و روستاهای پرجمعیتی همچون کلان، گیلارلو بیلداشی به بهرداری رسیده است.

بافت سنتی مبنای توسعه گردشگری روستاها
حساسیت دستگاهی مانند میراث فرهنگی بر اجرای طرح هادی روستاهای دارای بافت سنتی می تواند هدایت کننده طرح هادی باشد تا حفاظت این بناها صورت گرفته و به مرور بافت سنتی روستایی احیا شود. امری که کارشناس میراث فرهنگی به آن تاکید دارد.
خجسته در گفتگو با همشهری با بیان اینکه در صورتی که مشخص شود طرح هادی به بافت سنتی این روستا آسیب وارد می کند میراث فرهنگی وارد کار خواهد شد، گفت: پرداختن به مقوله آموزش و فرهنگ سازی در راستای اهمیت و ارزش بافت طبیعی و تاریخی روستاها برای مردم و مسئولین نیز بسیار حائز اهمیت است.
وی دور نگه داشتن بافت قدیمی روستاها از ساخت و سازهای با هویت معماری نامشخص و حفاظت و احیا آنها را لازم و ضروری دانست و افزود: این مهم باعث ایجاد قطب گردشگری در روستاهای منطقه خواهد شد امری که به دنبال آن بازده اقتصادی بومی برای اهالی آبادی به همراه دارد.
تبدیل خانه های قدیمی روستاها به مجموعه اقامتی و به نمایش گذاشتن صنایع دستی و غذاهای سنتی هر روستا از مواردی است که میراث فرهنگی همواره به آن تاکید داشته و از آن به عنوان گردشگری روستایی یاد می کند. از این رو انتظار می رود برای جلوگیری از تخریب این مکان های سنتی و حفظ بافت سنتی روستاهای منطقه متولیان امر پیش از آنکه دیر شود دست به کار شوند.

* علی قاسمیان (منتشر شده در روزنامه همشهری)

نظر شما چیست؟

نوشته های جدید