نام جایها با خود وقایع تاریخی را حمل می کنند

http://uupload.ir/files/mi27_photo_2017-04-12_08-53-03.jpg

آزادلو : شناخت تاریخ، فرهنگ و تمدنهای شکل گرفته در  یک منطقه نیازمند مطالعات میان رشته ای است. بازسازی تاریخ گذشته در فقدان منایع مکتوب کار دشواری است به خصوص زمانی که مطالعات باستان شناسی نیز در قلت باشد. تاریخ همیشه در ظرف مکان حادث می شود از این رو جغرافیا به عنوان بستر شکل گیری تاریخ اهمیت زیادی در مطالعات این رشته دارد. یکی از راههای مطالعه بخش های تاریک تاریخ بررسی نام جایهاست. نام های جغرافیایی نشانه هایی از حضور اقوام، دولتها و طوایف است. با استفاده از نامها به خصوص مکان های جغرافیایی می توان به ریشه یابی تمدنها و اقوام ساکن در یک منطقه پرداخت چرا که نام ها خود شواهد تاریخی هستند. ریشه یابی و ثبت دقیق و بدون خدشه نامها راهگشای شناسایی تاریخ نهفته در اعماق زمان است. نام رودها، دره ها، کوهها، تپه¬ها، شهرها، قصبه ها، روستاها، قشلاق ها، ییلاق¬ها، درختان، گیاهان، پرندگان و اشیاء گذشته از اینکه بازگو کننده حضور مردمان با گویش ها و زبانهای مرده یا زنده گذشته و امروزی است؛ نشانگر اعتقادات، باورها، آداب، نوع نگرش به طبیعت و حتی اقتصاد معیشتی جوامع کهن است. نامها در دل خود هزاران نکته در ارتباط با طرز زندگی و رسومات گذشته دارند. اسامی بدون دلیل و از سر بی تکلفی به کوهی، دره ای و  روستایی یا قلعه ای داده نشده است بلکه در قفای خود معانی مختلفی از نگرش ها و اندیشه صاحبان این سرزمین دارد. از اینرو حفظ و مستندسازی دقیق نام جایها کار مهم و حیاتی در مطالعات میراث فرهنگی است.
شهرستان گرمی مغان با دارا بودن بیش از ۳۴۰ روستا منطقه ای غنی از نام جایهاست. وجب به وجب روستاها و کوهها و دره های شهرستان را که بگردید و از اهالی محل پرس و جو کنید نام های متنوعی خواهید شنید از طاقدیس ها گرفته تا ناودیس ها و تپه ها و دره ها هر کدام نام مخصوص به خود دارند که بازگو کننده اطلاعاتی از تاریخ و تمدن گذشته این سرزمین است.
حفظ و حراست از نام جایها کمک شایانی به شناخت گذشته تاریخی منطقه خواهد کرد. هرگونه دستکاری و تغییر در تلفظ نام جایها صدمات جبران ناپذیری به تاریخ و فرهنگ آن ناحیه وارد می کند. آنگونه که مردمان محلی نامی را تلفظ می کنند، می بایست ثبت و ضبط کرد. برای درک اهمیت موضوع مثالهایی را ذکر می کنم:
۱-  یکی از قدیمی ترین مکان های تاریخی شهرستان گرمی مغان روستای اینی است. اینی یکی از کهنترین واژه های برجای مانده در منطقه ماست. نام اینی را در میان واژه های اورارتویی به وفور می توان یافت حتی نام یکی از پادشاهان این امپراطوری «ایشپو اینی » است یا یکی از شهرهای مهم اورارتوها «اینی زیرتو» بوده است. نامی به قدمت حداقل ۲۹۰۰ ساله اینی خود تاریخی گویاست که به کمک علم باستان شناسی می آید و نشان می دهد این منطقه در دوران امپراطوری اورارتوها جایگاه بس مهمی داشته است. حفظ این نام وظیفه تک تک افراد است همانگونه که گذشتگان به خوبی این نام را حفظ کرده و سینه به سینه به نسل امروزی رسانده اند. متاسفانه امروزه بی مبالاتی بسیاری در تلفظ و ثبت این نام باستانی دیده می شود. به گونه ای که حتی اداره ثبت و احوال نیز در شناسنامه افراد نام این روستا و دهستان را «آنی» قید می کند. یا در تابلوهای اطلاع رسانی «انی» نوشته می شود. این دستکاری ها چه عمدی بوده باشد چه سهوی تبر به ریشه این کلمه می زند و به آسانی تاریخ ۲۹۰۰ ساله آنرا پاک می کند.آنچه که باقی می ماند نام بی هویت جعلی است که هیچ نشانی از گذشته خود ندارد.
۲-  مثال دیگر روستای «اوچه» است. روستایی سرسبز با طبیعت بکر در نوار مرزی بخش موران که دل هر بیننده ای را می رباید. این روستا بدلیل موقعیت جغرافیایی خاصی که دارد با پوشش جنگلی انبوه، محل مناسبی برای شکار بوده است. از اینرو گذشتگان نام «اوچه» به معنای شکارگاه کوچک را بدان داده اند. اما تابلوهای راهنما چیز دیگری را به ما می گویند روستای«افچه». گاهی نام غلط آنقدر مصطلح می شود که دیگر نام اصلی بیگانه می نماید و شوربختانه «اوچه» به این بیماری دچار گشته است.
۳-  مثال دیگر «بولغارچایی» است. امروزه کمتر کسی در جلگه مغان می توان یافت که بداند این نام کدام رود است. «بالهارود» نامی که این روزها  رود مرزی موران بدان نامیده می شود قدمتی ۸۶ ساله دارد. در سال ۱۳۱۰ ه.ش در دوران پهلوی اول نام این رود از بولغار چایی به بالهارود تغییر یافت و بدین ترتیب یکی از اسامی قدیمی منطقه که حداقل با استناد به متون از اوایل اسلام در منطقه رایج بوده است به راحتی کنار گذاشته شد.۴- یکی دیگر از روستاهای بخش موران روستای تاریخی«درین کوهول» است. بدلیل آثار باستانی منطقه و وجود حفره های بسیار در این تپه ها(تپه های باستانی در اثر تخریب خانه های مسکونی قدیمی شکل گرفته اند لذا امکان وجود فضاهای خالی در دل تپه ها وجود دارد) که شبیه به غار مانند بوده نام درین کوهول به این روستا داده شده است. ولی در نوشته ها و اسناد رسمی به جای درین کوهول نام درین کبود دیده می شود. اینکه کی و چه کسی به چه دلیلی کبود را جایگزین نام اصلی کرده معلوم نیست و چرا این اقدام اشتباه تداوم می یابد باز معلوم نیست. تغییر نام کوهول به کبود می بینید که چقدر ما را از وجه تسمیه روستا دور می کند.
اگر بخواهیم مثال بزنیم از این موارد آنقدر زیاد است که خود یک کتاب قطور خواهد شد از «دره یورت»(به غلط دره رود نوشته می شود) گرفته تا اوجارلو (به غلط اوجارود نوشته می شود) نام جایهای بیشماری دستخوش تغییر قرار گرفته اند.
سخن آخر
نام جایها تاریخ شفاهی منطقه هستند که به سان نور در تاریکی هدایت گر محققان و پژوهشگران در شناخت فرهنگ و تمدن گذشته می باشند. سلیقه ای عمل کردن و اهمال کاری و بی مبالاتی در ثبت این اسامی باعث گسست منطقه با تاریخ وزین خود می شود. نیاکان ما با تمام توان در پیچ و خم های حوادث تاریخی این نام ها را سینه به سینه نقل کرده و به دست ما رسانده اند. این وظیفه تک تک ماست که از آنها حراست کنیم و گذشته پرشکوه خویش را با بی تفاوتی از کف ندهیم. اجزا فرهنگ به سان دانه های تسبیح بهم پیوسته هستند. حذف هر دانه ای از آن منجر به مرگ تعدادی از سلولهای مغزی جامعه می شود و نیک می دانیم ضایعه مغزی جبران ناپذیر است.
سید روح اله محمدی
رئیس اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان گرمی مغان

نظر شما چیست؟

نوشته های جدید